كرامت اخلاق چيست؟

توضیحات

دسته: اخلاق اسلامی

منتشر شده در دوشنبه, 17 بهمن 1390 08:21

كرامت اخلاق به معناى بزرگوارى روح و كرامت نفس است. معمولاً به برخى كه از مقام و موقعيت و ثروت برخوردارند «بزرگ» مى گويند، اما هر بزرگى، بزرگوار نيست، ممكن است كسى مال و ثروت و منصب، نداشته باشد ولى از بزرگوارى روح و رفعت نفس برخوردار باشد. از همين رو، خلق و خو و رفتارهاى انسان ها را مى توان به «محاسن اخلاق» و «مكارم اخلاق» تقسيم كرد. در اين باره اندكى توضيح مى دهيم:

«مكارم اخلاق» خُلقياتى است عالى ورفيع كه انجام دادن آن ها مستلزم نفس كشى و مبارزه با هوا و هوس است، اما «محاسن اخلاق»، اعمال نيكى است كه مورد تأييد شارع مقدس است و انجام دادن آن ها به نفس كشى و مبارزه سنگين با هوا و هوس نياز ندارد، مثل احترام به همسايه، ملاقات مسافر، شركت در تشيع جنازه و كارهايى از اين قبيل.

حديث مشهورى از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در منابع روايى عامه و خاصه نقل شده كه فرمود:

اِنَّما بُعثتُ لاُتَمِّمَ مَكارِمَ الاَخْلاق؛(1)
من برانگيخته شده ام تا مكارم اخلاق را تكميل كنم.

اما در حديث ديگرى كه امام سجاد عليه السلام از رسول اكرم صلى الله عليه و آله نقل كرده، كلمه «محاسن»

را نيز در دنباله حديث دارد:

بُعِثُ بِمَكارِمِ الاخلاقِ وَ مَحاسِنِها؛(2)
من براى تكميل مكارم و محاسن اخلاق، برانگيخته شده ام.

امام سجاد عليه السلام در دعاى شريف «مكارم الاخلاق» نيز از خداوند اين گونه درخواست مى كند:

وَهَبْ لى مَعالِىَ الاخلاقِ وَاعْصِمْنى مِنَ الفَخرِ؛(3)
بار الها! به من، معالى اخلاق عطا فرما و از اين كه بين مردم به دارا بودن مكارم اخلاق مباهات نمايم، محفوظم بدار.

«معالى اخلاق» همان «مكارم اخلاق» است و در حديثى پيامبر گرامى اسلام مى فرمايد:

إنَّ اللّه  يُحِبُّ مَعالِىَ الاخلاق وَ يَكْرَهُ سَفْسافَها؛(4)
خداوند، دوستدار معالى اخلاق است و از فرومايگى و خلقيات پست، بيزار مى باشد.

اميرمؤمنان على عليه السلام ، سخنان گهربار فراوانى درباره مسائل اخلاقى و توصيه به مكارم اخلاق دارد؛ از جمله مى فرمايد:

عَلَيْكُم بِمَكارِمِ الاخلاقِ فَإِنَّها رِفْعَةًّ وَ إيّاكُم والاخلاقَ الدَّنيَّةَ فَانَّها تَضَعُ الشريفَ وَ تَهْدِمُ المَجْدَ؛(5)
بر شما باد به مكارم اخلاق كه تخلق به آن، رفعت و بلندى است و بپرهيزيد از دنائت اخلاق كه افراد شريف را پست مى كند و مجد و بزرگوارى را نابود مى سازد.

مكارم اخلاق، به ويژه در روز قيامت و هنگام حسابرسى، محاسبه مى شود. كفه اعمال خوب را سنگين مى كند و موجب نجات صاحب آن مى گردد، ولى گذشته از

قيامت و حسابرسى، مكارم اخلاق در همين دنيا، انسان را برجسته و شايسته مى سازد. امام على عليه السلام مى فرمايد:

لَوْ كُنّا لا نَرجُو جَنَّةً وَ لا نَخْشى نارا وَ لا ثوابا وَ لا عِقابا لَكانَ يَنبغى لَنا أن نَطْلُبَ مكارم الاخلاقِ فانّها ممّا تَدُلُّ عَلى سَبيلِ النَّجاحِ؛(6)
اگر فرضا، ما نه به بهشت رحمت، اميد مى داشتيم و نه از عذاب الهى خائف مى بوديم و نه در انديشه ثواب و عقاب، شايسته انسانيت آن بود كه از پى مكارم اخلاق برويم؛ زيرا كرامت خلق، ما را به راه رستگارى هدايت مى كند و موجبات سعادت ما را فراهم مى آورد.

امام صادق عليه السلام ، مكارم اخلاق را از نعمت هايى مى داند كه خداوند متعال به پيامبران، عنايت فرموده است:

إنَّ اللّه  عزَّوَجَلَّ خَصَّ رُسُلَهُ بِمَكارِمِ الاخلاقِ، فامْتَحنوا أنْفُسَكُم فَإنْ كانت فيكُم فَاحْمَدُوا اللّه  وَاعلَمُوا أَنَّ ذلِكَ مِن خَيرٍ وَ إن لا تَكُنْ فيكُمْ فَاسْألُوا اللّه  وارغَبُوا إليهِ فيها؛(7)
خداوند، پيامبران را از مكارم اخلاق، برخوردار فرموده و آنان را متخلّق به اين صفات ساخته است. شما خود را آزمايش كنيد اگر آن صفات در شما وجود دارد خداى را شاكر باشيد و حمد او را بنماييد و بدانيد كه با تخلّق به مكارم اخلاق به خير بزرگى نايل گرديده ايد و اگر آن صفات در شما نيست از خدا درخواست نماييد و نسبت به آن ابراز علاقه كنيد و موفق گرديد.

 

 

1 . مستدرك الوسائل، ج 2، ص 282 و سفينة البحار، ج 1، ص 410.

2 . مشكوة الانوار، ص 243 و بحارالانوار، ج 66، ص 45.

3 . مفاتيح الجنان، دعاى مكارم الاخلاق.

4 . كنزالعمال، ص 5180.

5 . بحارالانوار، ج 78، ص 53.

6 . مستدرك الوسائل، ج 2، ص 283.

7 . كافى، ج 2، ص 56.